بررسی ماهیت وقف و موقوفه در فقه امامیه و حقوق ایران

بررسی ماهیت وقف و موقوفه در فقه امامیه و حقوق ایران

دانلود تحقیق وقف
تاریخچه وقف
شرایط موقوفه در فقه امامیه
شرایط موقوفه در حقوق ایران
ماهیت وقف از دیدگاه فقه امامیه
ماهیت وقف از دیدگاه حقوق ایران
دانلود تحقیق شناخت وقف و پیشینه آن

رفتن به سایت اصلی

دانلود تحقیق رشته حقوق

بررسی ماهیت وقف و موقوفه در فقه امامیه و حقوق ایران

 

 

 

 

مقدمه:

شناخت وقف و پیشینه آن شامل چهار مبحث می باشد. مبحث اول؛ تبیین مفهوم وقف، مبحث دوم؛ پیشینه وقف، مبحث سوم؛ تبیین ماهیت وقف از دیدگاه فقه امامیه و حقوق ایران و مبحث چهارم؛ شرایط موضوع وقف (موقوفه) در فقه امامیه و حقوق ایران می باشد.جهت تبیین مفهوم وقف ابتدا به بیان معنای لغوی و سپس اصطلاحی وقف پرداخته و مفهوم اصطلاحی آن را از دیدگاه فقه امامیه و حقوق ایران و همچنین از دیدگاه فقهای عامه مورد بررسی قرار می دهیم. 

 

اگر بخواهیم واژه وقف را به پارسی برگردانیم ، ایستادن و پایندگی خواهد شد ، این واژه در « المنجد » چنین معنا شده است : دام قائما و سکن ، وقف الدار : حبسها فی سبیل الله  ، در لغت نامه دهخدا زیر این واژه آمده است : ایستادن ، به حالت ایستاده ماندن و آرام گرفتن ، منع کردن و جلوگیری نمودن .  در بیان معنای لغوی وقف آیه شریفه « قفوهم انهم مسوولون » آورده شده که به معنی حبس شدن و حبس کردن ، متوقف شدن و متوقف کردن است .  وقف در منا و عرفات که جزء مفاسک حج می باشد نیز به همین معنای ایستادن و درنگ کردن و ماندن می باشد . 

 

در رابطه با معنای اصطلاحی وقف در بین فقهای مذاهب اسلامی اختلاف نظر وجود دارد که این اختلاف ناشی از تفاوت آراء آن ها در رابطه با ماهیت وقف و چگونگی ایجاد و شرایط آن می باشد . برخی آن را لازم و برخی جایز می دانند و عده ای قصد قربت را شرط تحقق وقف می دانند ولی عده دیگری چنین عقیده ای ندارند . این نوع اختلافات موجب شده است که در تعریف آن نیز با تعاریف گوناگون مواجه شویم .  

 

بند اول : مفهوم اصطلاحی وقف از دیدگاه فقه امامیه و حقوق ایران 

 در تعبیر فقها از وقف سه تعبیر عمده دیده می شود:

1-تحبیس الاصل و تسبیل المنفعه  

2- تحبیس الاصل و اطلاق المنفعه  

3- تحبیس الاصل و تسبیل الثمره  

 

شیخ ابو جعفر طوسی در کتاب المبسوط وقف را مطابق بند 1 تعریف کرده اند . تحبیس از ریشه حبس به معنای زندانی کردن و در قید آوردن است زیرا با وقف شدن ملک ، آزادی نقل و انتقال از آن گرفته می شود . تسبیل ، در راه خدا آزاد گذاردن است زیرا منافع وقف برای موقوف علیهم مباح و آزاد است تا از آن انتفاع ببرند . پس تعریف وقف طبق گفته شیخ طوسی نگاه داشتن اصل ملک و آزاد گذاردن منافع است و مخصوصا کلمه تسبیل را به کاربرده . تا روشن شود که وقف از صدقات جاریه است . شهید اول ، محمد بن مکی عاملی در کتاب الدروس وقف را رسما به صدقه جاریه تعریف نموده و می گوید : ” الوقف و هو الصدقه الجاریه و ثمرتها : تحبیس الاصل و اطلاق المنفعه ”  بیشتر فقها ، پس از شیخ طوسی ، عبارت “تسبیل ” را نپسندیده اند و آن را به « اطلاق » تبدیل نموده اند . چنان که در گفتار شهید اول مشاهده گردید . محقق حلی در شرایع الاسلام در تعریف وقف چنین می گوید : “الوقف عقد ثمرته تحبیس الاصل و اطلاق المنفعه ”  در پی او علامه حلی در کتاب قواعد نیز همین تعریف محقق را آورده . ولی شهید اول در لمعه با اسقاط کلمه «عقد»  وقف را چنین تعریف کرده است :

 

 الوقف و هو تحبیس الاصل و اطلاق المنفعه .  یعنی وقف عبارت است از حبس کردن اصل عین و آزاد گذاشتن منفعت آن. فقهای معاصر مثل مرحوم سید اصفهانی در وسیله النجاه و امام خمینی (ره) در تحریر الوسیله تعریف شیخ ابوالقاسم محقق حلی را آورده اند .  مرحوم استاد آیت الله خوئی در منهاج الصالحین طبق روایت وارده از پیامبر اکرم که فرموده اند « حبس الاصل و سبل الثمره »  وقف را چنین تعریف کرده است :« و هو تحبیس الاصل و تسبیل الثمره » سید جواد عاملی در کتاب مفتاح الکرامه عبارت « اطلاق المنفعه » را بر عبارت « تسبیل المنفعه » ترجیح می دهد و تعریف محقق و علامه را که وقف را عقد دانسته اند بهتر از دو تعریف دیگر می داند .  

 

اما ترجیح ، « اطلاق » بر « تسبیل » از این جهت است که اطلاق و تحبیس دو لفظ متقابل هستند و اطلاق در تعریف وقف بیشتر می تواند حقیقت وقف را آشکار کند در صورتی که تسبیل لفظ مقابل تحبیس نیست . همچنین لفظ تسبیل شامل هر گونه صدقه ای می گردد و به وقف اختصاص ندارد از این جهت تعریف ناقص است و شامل اغیار نیز می گردد. در حقوق ایران در تعریف وقف در ماده 55 قانون مدنی آمده :« وقف عبارت است از این که عین مال حبس و منافع آن تسبیل شود >>.  دکتر ناصر کاتوزیان در خصوص ماده مذکور بیان داشته اند : مقصود از « حبس عین » جدا ساختن ملک ( فک ملک ) از دارایی مالک و مصون داشتن آن از نقل و انتقال است . عین باید تاب پایداری در برابر انتفاع را داشته باشد . وقف منفعت و دین و حق امکان ندارد . حبس عین باید دائمی باشد  نه موقت ، هر چند که پس از مدتی هدف وقف منتفی شود . تسبیل منفعت به معنی صرف در راه خدا است .  در ماده 56 آمده است : وقف واقع می شود به ایجاب از طرف واقف بهر لفظی که صراحتا دلالت بر معنی آن کند و قبول طبقه اول از موقوف علیهم یا قائم مقام قانونی آنها در صورتی که محصور باشند مثل وقف بر اولاد . و اگر موقوف علیهم غیر محصور یا وقف بر مصالح عامه باشد در این صورت قبول حاکم شرط است .  

 

از این تعاریف می توان برداشت نمود که مقنن تعریف و ماهیت و شرایطی که در فقه امامیه بیان گردیده است را مورد توجه قرار داده و همان مبانی و اصول را مبنا و اساس برای وقف قرارداده است . قانون در مورد این که مقصود از حاکم کیست صحبتی به میان نیاورده . اما دکتر سید حسن امامی می گوید : « ذکر کلمه حاکم در مورد مزبور پیروی از حقوق امامیه است و فقهایی که وقف را عقد می دانند .   دکتر محمد امینیان مدرس در خصوص واژه حاکم در ماده مذکور می گوید : ظاهراً منظور از واژه حاکم در ماده 56 کسی است که جهت وقف متوجه اوست و بنابراین اداره اوقاف و یا نهادی که منتفع از وقف است و یا حاکم شرع می تواند قبولی را اعلام کند .  

 

 

 

کلمات کلیدی:

ماهیت وقف

ماهیت موقوفه

فقه امامیه و حقوق ایران

 

 

 

 

فهرست مطالب

شناخت وقف و پیشینه آن

مبحث اول: تبیین مفهوم وقف

گفتار اول: معنای لغوی وقف

گفتار دوم: معنای اصطلاحی وقف

بند اول: مفهوم اصطلاحی وقف از دیدگاه فقه امامیه و حقوق ایران

بند دوم: مفهوم اصطلاحی وقف از دیدگاه فقهای عامه

مبحث دوم: پیشینه وقف

گفتار اول: وقف پیش از ظهور اسلام

گفتار دوم: وقف پس از ظهور اسلام

بند اول: جایگاه وقف در قرآن

بند دوم: جایگاه وقف در سنت و سیره معصومین

گفتار سوم: وقف در کشورهای غیر اسلامی

مبحث سوم: تبیین ماهیت وقف از دیدگاه فقه امامیه و حقوق ایران

گفتار اول: ایجاد وقف

گفتار دوم: نتیجه وقف

 

مبحث چهارم: شرایط موضوع وقف (موقوفه) در فقه امامیه  و حقوق ایران

گفتار اول: مال بودن و مالیت داشتن مورد وقف

بند اول: تبیین مفهوم مال

معنای لغوی مال

 مفهوم اصطلاحی مال

بند دوم: ویژگی‌ها و شرایط مال

بند سوم: تبیین مفهوم مالیت

گفتار دوم: مملوک بودن مورد وقف (ملک واقف بودن)

گفتار سوم: عین معین خارجی بودن مورد وقف

گفتار چهارم: قابلیت قبض و اقباض داشتن موقوفه

گفتار پنجم: لزوم قابلیت بقا عین موقوفه در برابر انتفاع

 

منابع و مراجع 

 

  • پرسشنامه ارزیابی علل تاثیرگذار بر وفاداری مشتریان بیمه

    پرسشنامه ارزیابی علل تاثیرگذار بر وفاداری مشتریان بیمه پرسشنامه وفاداری مشتریان پرسشنامه وفاداری مشتریان بیمه پرسشنامه عوامل موثر بر وفاداری مشتریان پرسشنامه عوامل موثر بر وفاداری مشتریان بیمه پرسشنامه استاندارد وفاداری مشتری رفتن به سایت اصلی دانلود پرسشنامه پایان نامه رشته مدیریت پرسشنامه…

  • نوآوری در آموزش عالی و بررسی ابعاد و مدلهای نوآوری دانشگاهی

    نوآوری در آموزش عالی و بررسی ابعاد و مدلهای نوآوری دانشگاهی نوآوری در آموزش عالی ابعاد نوآوری دانشگاهی مدلهای نوآوری دانشگاهی تأثیر نوآوری بر فاكتورهای نظام آموزش پایان نامه نوآوری دانشگاهی دانلود پایان نامه نوآوری دانشگاهی الگوهای تكامل فرآیند نوآوری…

  • ارزیابی کاربرد خشونت و دیدگاه اسلام در مورد خشونتهای مجاز و غیرمجاز

    ارزیابی کاربرد خشونت و دیدگاه اسلام در مورد خشونتهای مجاز و غیرمجاز خشونتهای مجاز خشونتهای غیرمجاز خشونت اجتماعی مبانی نظری خشونت ارزیابی کاربرد خشونت دیدگاه اسلام در مورد خشونتهای مجاز دیدگاه اسلام در مورد خشونتهای غیرمجاز رفتن به سایت اصلی…

  • نانو تکنولوژی در صنایع غذایی

    نانو تکنولوژی در صنایع غذایی نانوغذا صنایع غذایی نانوتکنولوژی نانو محصولات نقش نانو تکنولوژی در صنایع غذایی رفتن به سایت اصلی نانو تکنولوژی در صنایع غذایی   چکیده مطالعه حاضر مبحثی در خصوص کاربردها، خطرات، ایمنی غذا و وضعیت قانونمندی…

  • مبانی نظری ارزیابی عملکرد شرکت ها با DEA

    مبانی نظری ارزیابی عملکرد شرکت ها با DEA ارزیابی عملکرد با DEA ارزیابی عملکرد در شرکت های تعاونی ارزیابی عملکرد شرکت های تعاونی ارزیابی عملکرد با استفاده از تحلیل پوششی داده ها ارزیابی عملکرد شرکت های تعاونی با تحلیل پوششی داده…

  • بررسی حقوقی شرکت و معاونت در جرم در ایران و تحولات مفهومی آن

    بررسی حقوقی شرکت و معاونت در جرم در ایران و تحولات مفهومی آن شرکت در جرم معاونت در جرم دانلود پایان نامه شرکت در جرم پیشینه شرکت در جرم در ایران تحولات مفهوم شرکت در جرم دانلود پایان نامه رشته…

  • فرآیند بازیافت دی اتانول آمین از فاضلاب های صنعتی و محلولهای آلوده

    فرآیند بازیافت دی اتانول آمین از فاضلاب های صنعتی و محلولهای آلوده بازیافت DEA حلالهای جاذب پساب های صنعتی بازیافت دی اتانول آمین دانلود پایان نامه کارشناسی رشته مهندسی شیمی دانلود پایان نامه شیمی خرید پایان نامه شیمی سیستم همکاری…

  • پاورپوینت آشنایی با توربین انبساطی و کاربرد آن‌ در نیروگاه‌های تولید برق

    پاورپوینت آشنایی با توربین انبساطی و کاربرد آن‌ در نیروگاه‌های تولید برق پاورپوینت آشنایی با توربین انبساطی و کاربرد آن‌ در نیروگاه‌های تولید برق آشنایی با توربین انبساطی مزایای استفاده از توربین انبساطی انواع توربین‌های انبساطی نیروگاه‌های توربین‌های انبساطی در…

  • پاورپوینت بررسی آلاينده هاي مواد غذایي

    پاورپوینت بررسی آلاينده هاي مواد غذایي پاورپوینت بررسی آلاينده هاي مواد غذایي پاورپوینت آلاينده هاي مواد غذایي تحقیقآلاينده هاي مواد غذایي آلاينده هاي مواد غذایي ارزیابی سمیت مواد مهمترین سموم موجود در موادغذایی بیماریهای ناشی از وجود نیترات ونیتریتها درموادغذایی…

  • بررسی اثر حضور شركتهای تولیدی در نمایشگاههای بین المللی بازرگانی خراسان بر موفقیت تجاری آنها

    بررسی اثر حضور شركتهای تولیدی در نمایشگاههای بین المللی بازرگانی خراسان بر موفقیت تجاری آنها نماد ترفیع پیشبرد فروش موفقیت تجاری شركت های تولیدی نمایشگاه بین المللی بازرگانی سیستم همکاری در فروش فایل همکاری در فروش فایل فروش فایل fileina…